Naglalahong mga dalampasigan ng Zambales
FIRING LINE
ni Robert B. Roque, Jr.
ISANG malapit na kaibigan ang nagbahagi ng masakit na katotohanan tungkol sa kanyang beach house sa San Felipe, Zambales — dati’y pugad ng masasayang pagtitipon, tawanan, at mahahabang hapon sa tabing-dagat. Wala na ang mga panahong iyon. Ang natitira ay mga alaala, at isang baybaying unti-unting naglalaho.
Ang dating payapang kahabaan ng abuhing buhangin ay napalitan ng nakababahalang tanawin: ang dagat mismo ang kumakain sa lupa.
Mula Subic hanggang Sta. Cruz — daraan sa San Antonio, San Narciso, Botolan, at pinakamatindi sa San Felipe — mabilis ang pag-urong ng baybayin. Sa ilang lugar, wasak at inabandona na ang coastal road na itinayo para sa flood control. Tinatayang umusad ang dagat nang mahigit 150 talampakan papasok sa lupa sa loob lamang ng ilang taon. Ang mga batong harang ay walang nagawa. Nilamon din ng mga alon.
Nakatayo pa ang bahay ng aking kaibigan — sa ngayon. Ngunit ang iba ay lantad na ang pundasyon, at nakausli ang mga haligi na tila nawala na ang lupang sumusuporta rito. Sa bansang nakararanas ng humigit-kumulang 20 storm surge kada taon, maaaring hindi na magtagal ang mga nasabing estruktura.
Tinatawag ito ng Department of Environment and Natural Resources (DENR) na “accretion”, isang teknikal na termino para sa pagbabago ng baybayin. Ngunit para sa mga residente, malinaw ang nangyayari: “Hindi ang baybayin ang umuusad. Ang dagat ang umaabante.”
Bagaman nag-aatubili ang agham na magbigay ng konklusyon, may napapansing padron ang mga komunidad: ang pinakamatinding erosion ay nasa mga lugar na dati nang pinag-dredging-an. Hindi man ito ganap na patunay, hindi rin ito dapat balewalain.
Ang hindi pinagtatalunan: isinagawa ang malakihang dredging sa bunganga ng mga ilog sa San Felipe, San Antonio, at San Narciso sa ilalim ng pamahalaang panlalawigan, katuwang ang DENR at ang Department of Public Works and Highways (DPWH), upang umano’y maibsan ang pagbaha. Sa laot, iniulat ng mga mangingisda ang presensiya ng mga suction dredger na umano’y konektado sa China Harbour Engineering Company.
Dagdag pa rito ang ilang taong black sand mining ng mga dayuhan at lokal na kompanya — isang gawaing matagal nang iniuugnay sa paghina ng natural na depensa ng dalampasigan.
Kung mag-aatubili ang DENR, marahil ang Department of Tourism (DOT) ang dapat magpatunog ng alarma. Isang buong ekonomiyang nakasandig sa turismo ang nasa bingit — isang malakas na storm surge na lamang ang kulang.
Hindi na ito usapin ng karaniwang ulat. Dapat itong ituring na emerhensiya ng DPWH. Nasa posisyon sina Secretary Vince Dizon at Secretary Dita Angara-Mathay upang itaas ito sa Pangulo.
Sapagkat kung magbabago ang bagal ng aksiyon ng pamahalaan, hindi polisiya ang magtatakda ng kahihinatnan.
Kundi ang dagat.
* * *
SHORT BURSTS. Para sa mga komento o reaksiyon, mag-email sa [email protected] o mag-post sa @Side_View sa X app (dating Twitter).
