Tahanan sa panganib dahil sa buwis sa lupa

FIRING LINE
ni Robert B. Roque, Jr.

PANAHON na naman ng pagbabayad ng buwis — at kasabay nito ang isang tahimik ngunit seryosong pangamba: paano nagiging banta sa tahanan ang isang simpleng property assessment?

Sa papel, mukhang maayos ang sistema. Sa ilalim ng Republic Act No. 12001, inaayon ang buwis sa lupa sa kasalukuyang market value gamit ang iisang Schedule of Market Values. Layunin nitong gawing mas transparent at “makatarungan” ang pagbubuwis. Kung babasahin, tila patas.

Ngunit sa aktuwal, may mabigat itong epekto.

Isa itong hakbang para pataasin ang kita ng pamahalaan sa pamamagitan ng pag-angkop ng buwis sa tumataas na presyo ng lupa. Ang problema, tumataas ang merkado kahit hindi tumataas ang kita ng may-ari — lalo na ng mga nakatatanda na matagal nang naninirahan sa kanilang ari-arian.

Halimbawa: isang Filipino ang bumili ng 100-square-meter na lote noong 2004 sa halagang ₱5,000 bawat metro kuwadrado. Ngayon, dahil sa pag-unlad ng paligid, maaaring nasa ₱50,000 na ito. Sa papel, parang yumaman siya. Ngunit sa realidad, hindi nagbago ang kanyang araw-araw na pamumuhay — maliban sa buwis na kailangang bayaran.

May 6% cap man sa unang taon, pansamantala lamang ito. Unti-unting hahabol ang buong halaga. Ang dating ₱3,000 na taunang buwis ay maaaring umabot sa ₱30,000 sa paglipas ng panahon — para sa parehong bahay.

Kapag hindi ito nabayaran, maaaring kunin ng lokal na pamahalaan ang ari-arian. Dito nagiging malinaw ang problemang panlipunan.

May mga proteksiyon tulad ng diskuwento para sa senior citizens at amnestiya sa buwis. Ngunit madalas, hindi ito sapat o madaling ma-access. Dagdag pa rito ang matagal nang isyu ng hindi pantay na pagpapatupad at korupsiyon sa ilang ahensiya.

Ang kapangyarihan ng mga LGU na magpatupad ng batas ang lalong nagpapabigat sa sitwasyon. Sa teorya, pare-pareho ang patakaran. Sa praktika, nagkakaiba-iba ang interpretasyon. Para sa ilan, may konsiderasyon. Para sa iba, agresibo ang paniningil — kahit sa mga residenteng walang sapat na kakayahang magbayad.

                Dito nawawala ang diwa ng pagiging patas.

Ang modernisasyon ay hindi dapat magresulta sa pagpapaalis sa mga taong matagal nang naninirahan sa kanilang sariling bahay. Hindi rin dapat nitong pilitin ang matatanda na umasa sa kanilang pamilya na sila rin ay nahihirapan. Ang tahanan ay hindi lamang isang asset — ito ay simbolo ng seguridad at dignidad.

Kung tunay na para sa kapakanan ng publiko ang reporma, hindi sapat na ipagtanggol ito. Kailangan tiyakin ang maayos at makataong pagpapatupad, lalo na sa lokal na antas.

Kung hindi, ang isyung ito ay hindi na lamang tungkol sa buwis. Ito ay magiging usapin ng pagkawala ng tahanan, pagguho ng tiwala sa pamahalaan, at unti-unting pagkitil sa dignidad ng mga mamamayan.

                                                                                *         *         *

SHORT BURSTS. Para sa mga komento o reaksiyon, mag-email sa [email protected] o mag-post sa @Side_View sa X app (dating Twitter).